Masz instalację podłączoną przed zmianą przepisów albo dopiero sprawdzasz, czy udało się zachować korzystniejsze rozliczenie? W tym artykule wyjaśniam, do kiedy można korzystać z systemu opustów, od jakiej daty liczy się 15-letni okres oraz co dzieje się przy rozbudowie instalacji lub montażu nowej fotowoltaiki w 2026 roku.
Stare zasady mogą obowiązywać nawet przez 15 lat od pierwszego oddania energii do sieci
- 31 marca 2022 roku był ostatnim dniem na złożenie kompletnego zgłoszenia do operatora sieci.
- System opustów nie kończy się automatycznie w 2026 roku, lecz trwa 15 lat od pierwszego wprowadzenia energii do sieci.
- Instalacja do 10 kW korzysta z proporcji 1:0,8, a większa niż 10 kW z proporcji 1:0,7.
- Sam zakup paneli przed zmianą przepisów nie wystarczał. Liczyło się poprawne zgłoszenie do OSD.
- Nowe instalacje są rozliczane w systemie net-billing, czyli wartościowo, a nie według ilości oddanych kilowatogodzin.
[search_image] instalacja fotowoltaiczna na domu jednorodzinnym licznik dwukierunkowy prosument
Najważniejszy termin przypadł na 31 marca 2022 roku
Stare zasady oznaczają w praktyce system opustów, nazywany też net-meteringiem. Działał on dla prosumentów, którzy mieli już instalację albo do 31 marca 2022 roku złożyli do operatora systemu dystrybucyjnego kompletne i poprawne zgłoszenie przyłączenia mikroinstalacji. Od 1 kwietnia 2022 roku nowe instalacje zostały objęte net-billingiem. Nie wystarczała więc podpisana umowa z firmą montażową, wpłacona zaliczka ani sam zakup paneli. Decydujące było zgłoszenie do OSD, a nie data wystawienia faktury za instalację.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśniało, że wymiana licznika, fizyczne przyłączenie instalacji i pierwsze oddanie energii do sieci były czynnościami technicznymi. Nie przesądzały same w sobie o nabyciu prawa do opustów, o ile zgłoszenie zostało złożone w wymaganym terminie.
Istniał też szczególny wyjątek dla niektórych projektów samorządowych i regionalnych. Osoby, które do 31 marca 2022 roku zawarły odpowiednią umowę na zakup, montaż lub dofinansowanie instalacji, mogły skorzystać z późniejszego zgłoszenia, jednak ten termin również już minął.
Do kiedy działa fotowoltaika na starych zasadach
Nie ma jednej daty końcowej wspólnej dla wszystkich prosumentów. Prawo do systemu opustów przysługuje przez 15 lat od dnia, w którym energia elektryczna została po raz pierwszy wprowadzona do sieci dystrybucyjnej.
Przykładowo, osoba, której instalacja oddała pierwszą kilowatogodzinę do sieci w maju 2021 roku, może korzystać z opustów mniej więcej do maja 2036 roku. Przy instalacji uruchomionej w 2022 roku okres ten skończy się odpowiednio w 2037 roku, a nie w dniu wejścia net-billingu.
| Data pierwszego oddania energii | Orientacyjny koniec 15-letniego okresu | Co ma znaczenie |
|---|---|---|
| 2020 rok | 2025 rok | Instalacja powinna już być rozliczana po zakończeniu okresu opustów |
| 2021 rok | 2036 rok | Decyduje dokładny miesiąc pierwszego oddania energii |
| 2022 rok | 2037 rok | Możliwe, gdy zgłoszenie spełniało warunki przejściowe |
Datę najlepiej sprawdzić w dokumentach od operatora, potwierdzeniu przyłączenia albo na pierwszych rozliczeniach prosumenckich. Data montażu paneli może różnić się od daty rozpoczęcia okresu 15 lat, dlatego nie warto opierać się wyłącznie na umowie z wykonawcą.
Jak działa system opustów i co naprawdę można odebrać
W starym modelu sieć pełniła funkcję wirtualnego magazynu energii. Nadwyżka wyprodukowana latem trafiała do sieci, a prosument mógł później odebrać część tej energii, gdy panele produkowały mniej, na przykład zimą lub wieczorem.
Nie był to jednak magazyn działający w proporcji 1:1. Dla instalacji o mocy do 10 kW obowiązywał przelicznik 1:0,8. Oznacza to, że za 1000 kWh oddanych do sieci można było odebrać 800 kWh. Dla instalacji powyżej 10 kW stosowano proporcję 1:0,7, czyli 700 kWh możliwe do odebrania z każdych 1000 kWh.
Energia pozostawała do wykorzystania przez określony czas, zwykle 12 miesięcy od momentu wprowadzenia jej do sieci. Po tym okresie niewykorzystana część przepadała. To jeden z powodów, dla których przewymiarowana instalacja nie zawsze była dobrym pomysłem, nawet przy bardzo korzystnym systemie rozliczeń.
Stary system a net-billing
| Element | System opustów | Net-billing |
|---|---|---|
| Sposób rozliczenia | Ilościowy | Wartościowy |
| Rola nadwyżki | Można odebrać część oddanej energii | Nadwyżka zasila depozyt prosumencki |
| Znaczenie autokonsumpcji | Ważne, ale mniej decydujące | Bardzo duże |
| Najlepsze uzupełnienie | Świadome zużywanie energii i kontrola limitu 12 miesięcy | Magazyn energii, pompa ciepła lub sterowanie zużyciem |
W net-billingu energia oddana do sieci ma wartość pieniężną, a późniejszy zakup prądu odbywa się po innych stawkach. Dlatego przy nowych instalacjach najwięcej daje autokonsumpcja, czyli zużywanie prądu na miejscu, zamiast oddawania go do sieci.
Co z rozbudową instalacji działającej na starych zasadach
Rozbudowa istniejącej instalacji nie musi automatycznie oznaczać przejścia na net-billing. Jeżeli mikroinstalacja była objęta systemem opustów, jej rozbudowa co do zasady pozostaje w tym systemie. Trzeba jednak zgłosić zmianę mocy operatorowi.
Na poinformowanie OSD o zmianie mocy zainstalowanej prosument ma 14 dni od dokonania zmiany. Brak zgłoszenia może skutkować karą administracyjną. W praktyce oznacza to, że dokładanie paneli bez aktualizacji dokumentów jest ryzykowne, nawet gdy falownik i instalacja elektryczna działają poprawnie.
Przeczytaj również: Włączenie fotowoltaiki przed wymianą licznika. Czy grozi kara?
Na co uważać przy dokładaniu paneli
- Sprawdź, czy nowa moc nie przekroczy parametrów przyłączenia.
- Ustal z instalatorem, czy potrzebna jest wymiana falownika na większy albo hybrydowy.
- Zgłoś zmianę mocy do operatora sieci w wymaganym terminie.
- Nie zakładaj, że większa liczba paneli zawsze obniży rachunki.
Najczęściej spotykany błąd polega na bezrefleksyjnym zwiększaniu mocy paneli. Przy starym systemie opustów dodatkowa produkcja ma sens tylko wtedy, gdy gospodarstwo domowe potrafi ją wykorzystać albo odebrać w ramach dostępnego limitu.
Czy w 2026 roku można jeszcze uruchomić instalację na starych zasadach
Dla nowej instalacji montowanej i zgłaszanej obecnie odpowiedź brzmi nie. Termin wejścia do systemu opustów minął 31 marca 2022 roku, a nowe instalacje są rozliczane w net-billingu.
Nie oznacza to jednak, że fotowoltaika w 2026 roku przestała mieć sens. Zmienił się sposób liczenia korzyści. Przy nowej instalacji większe znaczenie ma dopasowanie mocy do zużycia, przesunięcie pracy urządzeń na godziny produkcji oraz ewentualny magazyn energii.
W typowym domu zużywającym około 3500-5000 kWh rocznie nie zaczynałbym od maksymalnego zapełnienia dachu panelami. Najpierw sprawdziłbym profil zużycia, ogrzewanie, pompę ciepła, klimatyzację i planowane auto elektryczne. Dobrze dobrana instalacja jest zwykle rozsądniejsza niż największa możliwa instalacja.
Trzeba też pamiętać, że opłacalność zależy od ceny montażu, poziomu autokonsumpcji, stawek za energię, zacienienia dachu i dostępnych dotacji. Nie ma jednej uniwersalnej liczby lat zwrotu, którą można uczciwie obiecać każdemu gospodarstwu.
Jak sprawdzić swój termin bez zgadywania
- Znajdź potwierdzenie zgłoszenia mikroinstalacji do OSD.
- Sprawdź datę pierwszego wprowadzenia energii do sieci.
- Dodaj do niej 15 lat.
- Porównaj wynik z fakturą lub rozliczeniem prosumenckim od sprzedawcy energii.
- Przy rozbudowie sprawdź, czy operator otrzymał aktualne dane o mocy instalacji.
Jeżeli dokumenty są niejasne, najlepiej poprosić sprzedawcę energii albo operatora o pisemne potwierdzenie systemu rozliczeń i daty jego zakończenia. Jedna konkretna odpowiedź na piśmie jest więcej warta niż kilka kalkulatorów znalezionych w internecie.
Stare zasady są korzystne, ale data w dokumentach jest ważniejsza od wspomnień
Odpowiedź na pytanie, do kiedy działa fotowoltaika na starych zasadach, zależy przede wszystkim od daty pierwszego oddania energii do sieci. Prawo do opustów przyznano na 15 lat, natomiast granicznym terminem wejścia do tego systemu był 31 marca 2022 roku.
Właściciele starszych instalacji powinni sprawdzić dokumenty, pilnować okresu 12 miesięcy na wykorzystanie nadwyżek i zgłaszać każdą zmianę mocy. Osoby planujące nową instalację muszą z kolei liczyć opłacalność według net-billingu, z naciskiem na autokonsumpcję i rozsądny dobór urządzeń.
